Gemeenteraadsverkiezingen

Kansen en bedreigingen
Nieuwe politieke verhoudingen na gemeenteraadsverkiezingen
 

Onlangs is het kabinet gevallen over de kwestie Uruzgan. Hierdoor mag de kiezer zich op 9 juni uitspreken over de zetelverdeling in de Tweede Kamer en indirect over een nieuwe regering. Als we de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen als onderlegger gebruiken voor de verdeling van de zetels in de Tweede Kamer, hebben we een goede indicatie van de richting die de landelijke politiek opgaat. En vooral: van de kansen en bedreigingen voor het opzetten van nieuwe projecten met subsidiegelden.

Winnaars en verliezers
De gemeenteraadsverkiezingen zijn traditioneel per gemeente verschillend. Typerend zijn de partijen die maar in één gemeente voorkomen en niet actief zijn in de landelijke politiek. Toch zijn deze partijen een factor van betekenis. Door hun lokale binding hebben zijn een groot electoraat. Dat blijkt ook weer in deze verkiezingen. Stads- en dorpspartijen hebben een groot aantal zetels veroverd. Hieruit blijkt duidelijk dat de kiezer ontevreden is over de verbeteringen in de eigen woonomgeving. Van de landelijke partijen hebben PvdA, CDA en SP veel zetels verloren. De grote winnaars van deze gemeenteraadsverkiezingen zijn de PVV en D66. VVD en Groen Links boekten ook bescheiden winsten. De PvdA blijft landelijk de grootste partij.

Extremen nemen toe
Het is duidelijk dat de extremen toenemen. De PVV wordt de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen genoemd, maar deed slechts in twee gemeenten mee. Hun directe invloed op beleid zal daarom beperkt zijn. Maar de winst van D66 en in mindere mate Groen Links laat zien dat er een stevige tegenbeweging gaande is. Deze partijen hebben zich expliciet afgezet tegen de visie van de PVV.

Polarisatie in strategieën van colleges
Op basis van de verkiezingsuitslag kan verwacht worden dat colleges voor een extremere liberale (D66) of juist behoudende (PVV) strategie gaan kiezen. Zij zullen zich helder moeten profileren om bij de landelijke verkiezingen en de gemeenteraadsverkiezingen over vier jaar duidelijk te maken in welk kamp zij zitten. Veel zal dan ook afhangen van de coalitievorming. Colleges met CDA of VVD zullen zich behoudend tonen en willen scoren met klassieke thema’s als lastenverlichting en veiligheid. Colleges met PvdA en Groen Links en eventueel D66 zullen harder inzetten op sociale en culturele ontwikkeling. Door de polarisatie in het politieke krachtenveld zullen lokale partijen sterker dan ooit hun invloed laten gelden. Door het ontstane gat in het politieke midden zullen onderhandelingen tussen de ‘grote partijen’ in veel gevallen lastig zijn, zodat lokale partijen veel wisselgeld kunnen incasseren.

Gevolgen voor subsidies
De gevolgen voor subsidies kunnen we op korte en lange termijn bezien. Voor 2010 zal er niet veel veranderen. De subsidies zijn al verdeeld. Voor volgend jaar was al duidelijk dat er stevig moet worden bezuinigd, dus ook voor 2011 zijn veel keuzes al gemaakt. Interessanter is de periode na 2012. Juridisch gezien is het niet mogelijk om langlopende subsidies direct stop te zetten. Maar het afbouwen van subsidies kan heel snel. Afhankelijk van de mate waarin een organisatie afhankelijk is van subsidies, kan deze binnen twee tot vijf jaar worden gereduceerd tot nul.

Europese regelingen
De subsidiestromen waaraan Europese gelden ten grondslag liggen, zullen weinig tot geen verandering ondergaan. De Europese eisen zullen gelijk blijven en de daarop voortbordurende ministeriële eisen worden eveneens gehandhaafd. Ook toegekende meerjarige projectsubsidies kunnen in beginsel niet teruggedraaid worden. Maar het toezicht op bijvoorbeeld niet-bestede subsidies of slecht lopende projecten zal worden verscherpt. Resultaatgerichtheid en een goede administratie worden belangrijker dan ooit. Aangezien gemeenten meebetalen aan Europees gesubsidieerde projecten, kan dit voor gemeenten met nieuwe partijen en andere doelstellingen een goede mogelijkheid zijn extra te bezuinigen of voor de gelden een andere bestemming te zoeken.

Nieuwe kansen
Subsidietrajecten worden door gemeenten opgetuigd en ingezet om bepaalde doelen te bereiken. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid beleidskaders gestructureerd door derden te laten uitvoeren waarbij specifieke doelstellingen en voorwaarden kunnen worden toegewezen aan de opdracht. Nieuw beleid biedt daarom ook kansen, naast de bedreigingen. Want veranderingen in de samenstelling van de gemeenteraden hebben belangrijke gevolgen. Politieke partijen die – eventueel als coalitie – de meerderheid van de zetels in de gemeenteraad bezitten, zullen hún speerpunten naar voren schuiven.
Daardoor krijgen bestaande speerpunten minder of zelfs helemaal geen budget meer. In de komende maanden zal het gemeentelijk programma voor de komende vier jaar vorm krijgen. Op basis daarvan kunnen we ons een oordeel vormen over de manier waarop de gemeente haar gelden gaat uitgeven in de komende periode. In vrijwel alle gemeenten verschuift het politieke evenwicht. De nieuwe speerpunten en de daaropvolgende verschuiving van budgetten bieden daarom kansen voor organisaties die kunnen inspelen op de politieke trends.

Vooruitblik Tweede Kamerverkiezingen
De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen geldt als indicator voor de landelijke verkiezingen op 9 juni. Op basis daarvan wordt een verschuiving in de landelijke politiek verwacht. Maar ondertussen staan de ontwikkelingen niet stil. Tot 9 juni kan er nog veel gebeuren dat van invloed is op de mening van de kiezer.

Kostenbesparingen: zorg dat u er klaar voor bent
Meer duidelijkheid over de gevolgen voor de subsidiemogelijkheden kunnen we geven als de kiezer heeft gesproken en er een nieuwe indeling van de Tweede Kamer is. Eén conclusie lijken we al wel te kunnen trekken. Na de investeringen die tijdens de recessie zijn gedaan, zullen er stevige kostenbesparingen nodig zijn. Die zullen ertoe leiden dat er over de hele linie minder geld beschikbaar komt. Zorg dat u er klaar voor bent!